Page 172 - Demo

Qeveria e Republik%u00ebs IV Franceze2Sharl de Gol gjat%u00eb vizit%u00ebs n%u00eb Tunizi, 19431Franca gjat%u00eb Republik%u00ebs s%u00eb Kat%u00ebrt%u00c7lirimi i Franc%u00ebs n%u00eb vitin 1944, erdhi si pasoj%u00eb e veprimeve luftarake angloamerikane dhe e rezistenc%u00ebs franceze. Popullsia ishte ndar%u00eb mes nj%u00eb shumice q%u00eb i kishte b%u00ebr%u00eb ball%u00eb pushtimit, dhe nj%u00eb pakice q%u00eb kishte bashk%u00ebpunuar me pushtuesit nazist%u00eb. Pas traum%u00ebs s%u00eb pushtimit nazist dhe bashk%u00ebpunimit t%u00eb regjimit t%u00eb Vishit, Franca u p%u00ebrball me sfid%u00ebn e rind%u00ebrtimit material, moral dhe politik. I vetmi person q%u00eb konsiderohej i aft%u00eb t%u00eb bashkonte shoq%u00ebrin%u00eb franceze ishte gjenerali Sharl de Gol, i cili kishte qen%u00eb n%u00eb krye t%u00eb rezistenc%u00ebs franceze. Zgjedhjet e vitit 1946 sh%u00ebnuan fitoren e partive kryesore t%u00eb rezistenc%u00ebs antifashiste (komunist%u00ebt, socialist%u00ebt, Partia Republikane Popullore), t%u00eb cilat zgjodh%u00ebn De Golin si kryeminist%u00ebr. N%u00eb tetor 1946 u miratua kushtetuta e re, e cila e shpallte Franc%u00ebn republik%u00eb parlamentare (Republika IV). N%u00eb k%u00ebt%u00eb periudh%u00eb, prioriteti kryesor ishte rind%u00ebrtimi i vendit dhe rikthimi i besimit n%u00eb institucionet demokratike. U nd%u00ebrmor%u00ebn reforma t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme ekonomike dhe sociale, p%u00ebrfshir%u00eb nacionalizimin e disa sektor%u00ebve strategjik%u00eb dhe krijimin e shtetit social, q%u00eb garantonte sigurime shoq%u00ebrore, pensione dhe kujdes sh%u00ebndet%u00ebsor.Jeta e Republik%u00ebs s%u00eb Kat%u00ebrt ishte e mbushur me munges%u00eb stabiliteti: qeverit%u00eb q%u00eb krijoheshin mbi baz%u00ebn e koalicioneve, rr%u00ebzoheshin n%u00eb nj%u00eb koh%u00eb t%u00eb shkurt%u00ebr. K%u00ebt%u00eb situat%u00eb e favorizonte ligji elektoral proporcional. P%u00ebr m%u00eb tep%u00ebr, gjat%u00eb viteve %u201850-%u201860, Franca u p%u00ebrball me probleme t%u00eb shumta n%u00eb marr%u00ebdh%u00ebniet me kolonit%u00eb e saj n%u00eb Indokin%u00eb dhe Afrik%u00ebn e Veriut. N%u00eb k%u00ebto vite Franca u t%u00ebrhoq nga Indokina, Maroku dhe Tunizia. Konflikti n%u00eb Algjeri mori forma t%u00eb ashpra, duke rezultuar n%u00eb konflikte mes ushtris%u00eb, administrat%u00ebs franceze dhe l%u00ebvizjes %u00e7lirimtare algjeriane. Q%u00ebndrimi i qeveris%u00eb franceze ndikohej nga prania e nj%u00eb komuniteti t%u00eb gjer%u00eb francez dhe nga opinioni publik q%u00eb e konsideronte Algjerin%u00eb si nj%u00eb provinc%u00eb franceze. P%u00ebrpjekjet p%u00ebr dialog shkaktuan nj%u00eb tension t%u00eb madh politik dhe u rrit rreziku p%u00ebr nj%u00eb grusht shteti. N%u00eb k%u00ebto kushte, klasa politike franceze iu drejtua s%u00ebrish gjeneralit De Gol. Kjo sh%u00ebnoi edhe fundin e Republik%u00ebs s%u00eb Kat%u00ebrt.Republika e Pest%u00eb FrancezeP%u00ebr t%u00eb nxjerr%u00eb vendin nga kriza politike dhe p%u00ebr t%u00eb siguruar stabilitet, gjenerali De Gol nisi nj%u00eb proces reformash kushtetuese dhe politike. N%u00eb shtator 1958 u miratua kushtetuta e re, q%u00eb sh%u00ebnoi kalimin n%u00eb Republik%u00ebn e Pest%u00eb. Organizimi i ri shtet%u00ebror parashikonte form%u00ebn e republik%u00ebs gjysm%u00ebpresidenciale (parlamentaropresidenciale), n%u00eb t%u00eb cil%u00ebn zgjeroheshin shum%u00eb kompetencat e presidentit dhe kufizoheshin ato t%u00eb parlamentit.6.6 Franca 1945-2000Franca %u00ebsht%u00eb nd%u00ebr vendet q%u00eb kan%u00eb b%u00ebr%u00eb histori lidhur me mbrojtjen dhe p%u00ebrhapjen e t%u00eb drejtave t%u00eb njeriut. Megjithat%u00eb, deri n%u00eb vitin 1964, grave franceze nuk u lejohej t%u00eb hapnin nj%u00eb llogari bankare ose t%u00eb merrnin pasaport%u00eb pa lejen e bashk%u00ebshort%u00ebve t%u00eb tyre.Grimc%u00eb historike170